Η Φτελιά, η υπουργός Πολιτισμού και η οργή του Ποσειδώνα

 

Tης Αλεξάνδρας Αγγελετάκη
Αρχαιολόγου, Ξεναγού

Με την αφορμή τα δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών σχετικά με την απόφαση της υπουργού Πολιτισμού να επιτρέψει σε γνωστή επιχείρηση να εκμεταλλευτεί την παραλία της Φτελιάς θα θέλαμε να επιστήσουμε την προσοχή αρμοδίων και πολιτών στην ανάγκη της προστασίας της συγκεκριμένης περιοχής σαν έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους των Κυκλάδων και της Ελλάδος.

Η θέση Φτελιά επισημάνθηκε από τον Κωνσταντίνο Τσάκο στη δεκαετία του ’80 μετά από υποδείξεις του ερασιτέχνη αρχαιολάτρη +Σταύρου Πολυκανδριώτη. Όπως έδειχναν τα εργαλεία οψιανού και τα «όστρακα» αγγείων που ο παραπάνω αρχαιολόγος συνέλεξε από την επιφάνεια του χαμηλού χωμάτινου λόφου και της γύρω περιοχής, επρόκειτο για προϊστορική κατοίκηση (Τσάκος 1989). O ίδιος υποστήριξε σε άρθρο του ότι ο ορατός λόφος της Φτελιάς θα μπορούσε ίσως να ταυτιστεί με τον ομηρικό μύθο και την άποψη ότι στην αρχαιότητα η θέση ταυτιζόταν με τον τάφο του Αίαντα του Λοκρού, του γνωστού ήρωα του τρωικού πολέμου, ο οποίος ναυάγησε και πνίγηκε κατά την επιστροφή του από την Τροία και το σώμα του ξεβράστηκε στις ακτές της Μυκόνου.

MYKONIATIKH-ARXAIOLOGIKA-ED

Ο μύθος εξηγεί πως ο Ποσειδώνας εκδικήθηκε τον ήρωα γιατί δεν σεβάστηκε την κόρη του Πρίαμου, Κασσάνδρα, όταν ζήτησε καταφύγιο στον ναό της Αθηνάς αφού οι Έλληνες κατέλαβαν την Τροία. Ο Ποσειδώνας πολλές φορές εκδικείται ήρωες και θνητούς όταν έχουν διαπράξει ασέβεια. Ας το κρατήσουμε αυτό στο μυαλό μας.

Η περιοχή ανασκάφηκε αργότερα από την επιστημονική ομάδα του Αδαμάντιου Σάμψων υπό την εποπτεία του Πανεπιστήμιου Αιγαίου και με χρηματική συνεισφορά κατά περιόδους του Δήμου Μυκόνου. Για την Φτελιά υπάρχουν πολλές μελέτες γύρω από τα ευρήματα και την σπουδαιότητα του οικισμού.

Η προϊστορική κατοίκηση της Φτελιάς θεωρείται από τις πρωιμότερες στο Αιγαίο μαζί με αυτή του Σάλιαγκου και χρονολογείται στο 5000 με 4500 π.X. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως έναν οικισμό με ανθηρή οικονομική δραστηριότητα, εμπορικές σχέσεις και ανταλλαγές προϊόντων με αλλά νησιά μιας και συλλέχθηκε οψιανός που προέρχεται από τη Μήλο. Η ύπαρξη ευρημάτων, όπως ειδωλίων και κεραμικής, εργαλείων λίθινων, οστέϊνων, κοσμημάτων και κτιρίων κατοίκησης, υποδεικνύει την ύπαρξη μιας κοινωνίας πολύπλοκης και τεχνικά προηγμένης, που κατείχε τη γνώση για την πρόσκτηση της πρώτης ύλης αλλά και την τεχνογνωσία της κατασκευής.

Οι νησιώτες της προϊστορικής εποχής ενός μακρινού παρελθόντος διάλεξαν να κατοικήσουν κοντά σε μια περιοχή στη Μύκονο όπου υπάρχουν υδάτινοι πόροι απαραίτητοι για τη διαβίωση τους και η μεγαλύτερη έκταση καλλιεργήσιμης γης. Η συλλογή από κέρατα μεγαλύτερων ζώων στην περιοχή υπαινίσσεται ότι η πανίδα και η χλωρίδα ήταν επίσης διαφορετική από σήμερα, αφού τα κερατοειδή δεν επιβιώνουν σε περιοχές χωρίς δάση.

Οι ανασκαφές που έχουν διενεργηθεί σε δυο περιόδους, 1995-96 και 2000-2003 θα μπορούσαν να συνεχιστούν αν υπήρχαν πόροι και ερευνητικά προγράμματα για παραπάνω ανάδειξη της σπουδαίας αυτής προϊστορικής θέσης στο Αιγαίο. Είναι σαφές ότι η περιοχή χρήζει ανάδειξης από το Υπουργείο, μιας και η γειτνίαση του με λατομείο πωρόλιθου και με την περιοχή Παλαιοκάστρου που δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς, θα μπορούσαν να συμπληρώσουν την εικόνα του μακρινού παρελθόντος του Αιγαίου. Ανατολικά δε της νεολιθικής θέσης σε μια βόλτα που κάναμε, εντοπίσαμε κοιλότητες στο έδαφος που δείχνουν ότι υπήρχε δραστηριότητα και σε σχετικά νεότερους χρόνους μιας και υπάρχει έντονη παρουσία κεραμικής και εκεί όπως και σε αλλά σημεία γύρω από τον όρμο της Φτελιάς.

Μάλιστα, αυτό που επισημαίνουν και οι ανασκαφείς είναι ότι η περιοχή αυτή παραμένει ένας πνεύμονας γεωργικών και κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων και με την απόληξη του λαγκαδιού, αποτελεί ίσως ένα από τα σημεία του νησιού που θα έπρεπε να προστατευτούν για να διατηρηθεί το γόνιμο χώμα που χάνεται πια από τις Κυκλάδες. Αυτό, επισημαίνεται και από επιστήμονες που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, για την περιβαλλοντική καταστροφή που φέρνει η άλογη, και χωρίς προγραμματισμό, τουριστική ανάπτυξη στη Ελλάδα.

Πρέπει να σκέφτεται κάποιος ότι το μέλλον ενός τόπου δεν μπορεί να αποφασίζεται μόνο από τις κοντόφθαλμες βλέψεις όσων θέλουν να ανοίξουν επιχειρήσεις στο νησί έχοντας σαν στόχο το γρήγορο κέρδος. Αλλά πολίτες και αρχές οφείλουν να υπερασπιστούν το παρελθόν αλλά και το μέλλον του τόπου, προστατεύοντας το από πρακτικές που μπορεί να το καταστρέψουν χωρίς επιστροφή. Σήμερα δεν έχουμε πλέον την μυθολογία και τον Ποσειδώνα να εκδικείται την «ύβριν» και την ανθρώπινη αλαζονεία, έχουμε όμως σεισμούς, τσουνάμια και τυφώνες. Αν εμείς οι ίδιοι δεν συνειδητοποιήσουμε ότι πρέπει να διατηρήσουμε τους φυσικούς πόρους και να προστατέψουμε το περιβάλλον τότε η φύση θα μας εκδικηθεί. Έχει ήδη αρχίσει. Πριν ξυπνήσει λοιπόν η οργή του Ποσειδώνα για μια ακόμη φορά ας καλοσκεφτούμε τί κάνουμε.

Η ενοικίαση της παραλίας σε επιχειρήσεις με σκοτεινό παρελθόν στο νησί, που στηρίζονται σε δημόσιες σχέσεις και δεν υπακούουν στους νομούς, αντλώντας δύναμη από ένα πλέγμα αδιάβλητης διαφθοράς, χωρίς να σέβονται κανέναν και τίποτα, άφησαν ένα δυσβάσταχτο αποτύπωμα και μια πικρή γεύση φέτος σε όλους, παρ’ όλη την πολυπόθητη αύξηση του τουρισμού σε αριθμούς αλλά όχι σε ποιότητα ζωής. Οι αλλαγές τους κλίματος, η έλλειψη παντελούς προγραμματισμού και έλέγχου μπορεί να φέρει πλέον το τέλος του ίδιου του νησιού και της φυσικής του ομορφιάς, που τόσα χρόνια πουλιέται και αγοράζεται.

Ο δήμαρχος Μυκόνου Κωνσταντίνος Κουκάς και το ΔΣ πήρε θέση κατά της ενοικίασης αυτής της παραλίας στηριζόμενος στο γεγονός ότι είναι αρχαιολογική θέση, και μια από τις λίγες παραλίες που πρέπει να προστατευτούν, αντιδρώντας στην απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού. Είναι ευκαιρία λοιπόν να χρηματοδοτήσει ο Δήμος, την περαιτέρω ανάδειξη της περιοχής σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και με επιστήμονες περιβαλλοντολόγους, να προστατέψει την ιστορία του προϊστορικής περιόδου στο Αιγαίο διατηρώντας παράλληλα και ένα φυσικό πνεύμονα για το μέλλον. Με αυτόν τον τρόπο ίσως μπορέσει και η δική μας εποχή, να αφήσει παρακαταθήκη κάτι που να εμπεριέχει το όραμα που χρειάζεται ο τόπος πια από τους πολιτικούς του άρχοντες, για να σωθεί από την πιθανή οργή του Ποσειδώνα.

Όπως φαίνεται λοιπόν η θέση της Φτελιάς στο Αιγαίο δεν συνδέεται μόνο με το μύθο αλλά και με μια σημαντική ανθρώπινη δραστηριότητα του παρελθόντος, του σεβασμού στη φύση και στις δυνατότητες που παρέχει στον άνθρωπο για την επιβίωση του. Άς την προστατέψουμε επομένως για να μείνει στη μνήμη και των επόμενων γενεών.

_____________________________________________________________________________

〉 Σχετική βιβλιογραφία

Η Φτελιά προστατεύεται από τον αρχαιολογικό νομό του 1995 ως αρχαιολογική θέση. Αριθμός Υπουργικής Απόφασης,  Αριθμός ΦΕΚ ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/ Φ43/21736/1223/19-6-1995 – ΦΕΚ 606/Β/10-7-1995

Τσάκος Κ. Αρχαιογνωσία τεύχος 6, 1989.

Σάμψων Α. The prehistoric settlement of Ftelia, Rhodes 2002

Ταμπακοπουλου, Γ., Η θέση της Νεολιθικής Φτελιάς Μυκόνου στο Αιγιακό της πλαίσιο, Πρακτικά Διημερίδας, Μύκονος 2009.

〉 Πηγές φωτογραφιών:
• Figurines, Η κόρη της Φτελιάς: http://www.academia.edu, FIGURINES FROM THE LATE NEOLITHIC SETTLEMENT OF FTELIA, MYKONOS Adamantios Sampson & Vagia Mastrogiannopoulou, 2017

http://mykonensis.blogspot.gr/2011/03/blog-post_14.html

 

Συντάκτης: kepom

Η Κίνηση Ενεργών Πολιτών Μυκόνου έχει έδρα τη Μύκονο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s